Σε μια απόφαση-σταθμό που ανακατεύει για τα καλά την τράπουλα, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έκρινε την Παρασκευή εντελώς άκυρους τους σαρωτικούς δασμούς που είχε επιβάλει ο Ντόναλντ Τραμπ σε σχεδόν κάθε χώρα του πλανήτη.
Με ψήφους 6-3, η απόφαση αυτή αποτελεί τη μεγαλύτερη νομική ήττα που έχει υποστεί ο Τραμπ από τη μέρα που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, ρίχνοντας βαριά σκιά αβεβαιότητας στο μέλλον της εμπορικής του πολιτικής.
Η αντίδραση Τραμπ και το “σχέδιο Β”
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν άφησε το θέμα να πέσει κάτω. Μιλώντας σε κυβερνήτες στον Λευκό Οίκο, δεν μάσησε τα λόγια του: Χαρακτήρισε την απόφαση «ντροπή» και ξεκαθάρισε ότι έχει ήδη έτοιμο εναλλακτικό σχέδιο στο συρτάρι του.
Ωστόσο, ο Πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, που έγραψε την απόφαση της πλειοψηφίας, τα είπε έξω από τα δόντια. Ξεκαθάρισε ότι το Σύνταγμα δίνει την εξουσία να επιβάλλονται φόροι και δασμοί στο Κογκρέσο και όχι στην εκτελεστική εξουσία (δηλαδή στον Πρόεδρο). Όπως εξήγησε, οι ιδρυτές του αμερικανικού κράτους ποτέ δεν έδωσαν τέτοια δύναμη στα χέρια ενός προέδρου.
Πώς φτάσαμε στο δικαστικό μπλόκο
Όλα ξεκίνησαν τον Απρίλιο του 2025. Ο Τραμπ αποφάσισε να ρίξει στο τραπέζι δασμούς με το τσουβάλι, πατώντας πάνω σε έναν παλιό νόμο του 1977 που επιτρέπει στον πρόεδρο να ελέγχει τις εισαγωγές σε περιόδους «εθνικής έκτακτης ανάγκης». Βάφτισε, λοιπόν, τα εμπορικά ελλείμματα των ΗΠΑ ως εθνική ανάγκη και άρχισε να ρίχνει δασμούς αδιακρίτως στους εμπορικούς εταίρους της χώρας. Νωρίτερα, είχε κάνει κάτι αντίστοιχο με τον Καναδά, την Κίνα και το Μεξικό, με πρόφαση την καταπολέμηση των ναρκωτικών.
Το Ανώτατο Δικαστήριο, όμως, του έκοψε τη φόρα. Απέρριψε αυτή την ερμηνεία πανηγυρικά, τονίζοντας ότι ο συγκεκριμένος νόμος δεν λέει λέξη για δασμούς, οπότε δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως νομικό πάτημα.
Διαφωνίες και η “καυτή πατάτα” των αποζημιώσεων
Δεν συμφώνησαν όλοι οι δικαστές. Τρεις από αυτούς —ο Σάμιουελ Αλίτο, ο Κλάρενς Τόμας και ο Μπρετ Κάβανο— μειοψήφησαν. Ο Κάβανο μάλιστα υποστήριξε ότι, αν και πολιτικά μπορεί να μην είναι η πιο έξυπνη κίνηση, νομικά οι δασμοί ήταν απόλυτα καλυμμένοι.
Ο ίδιος έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για το χάος που έρχεται με τις επιστροφές χρημάτων. Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έχει ήδη βάλει στα ταμεία του πάνω από 133 δισεκατομμύρια δολάρια από αυτούς τους δασμούς. Μεγαθήρια του λιανεμπορίου, όπως η Costco, έχουν ήδη αρχίσει τις μηνύσεις για να πάρουν τα λεφτά τους πίσω. Το Δικαστήριο ένιψε τας χείρας του για το θέμα των επιστροφών, αφήνοντάς το για άλλες δίκες που αναμένεται να τραβήξουν χρόνια.
Ο λογαριασμός των 3 τρισεκατομμυρίων
Για να καταλάβουμε το μέγεθος, το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου εκτιμά ότι ο οικονομικός αντίκτυπος αυτών των δασμών θα μπορούσε να φτάσει τα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Βέβαια, ο Τραμπ δεν τα παρατάει. Το “στοπ” αφορά μόνο το συγκεκριμένο νομοσχέδιο. Ο πρόεδρος έχει κι άλλα νομικά εργαλεία στα χέρια του, έστω και πιο περιορισμένα, και το επιτελείο του ήδη ψάχνει «παραθυράκια» για να κρατήσει ζωντανό το όραμά του για τους δασμούς.
Η απόφαση πάντως έχει τεράστιο πολιτικό βάρος. Είναι χαρακτηριστικό ότι απέναντι στον Τραμπ σε αυτή τη μάχη βρέθηκαν ακόμα και οργανώσεις υπέρ των επιχειρήσεων, που κανονικά τον στηρίζουν. Άλλωστε, ο κόσμος δυσανασχετεί με τους δασμούς, βλέποντας τον κίνδυνο να εκτοξευτεί το κόστος ζωής.
Αυτή είναι η πρώτη φορά που μια τόσο κεντρική προεκλογική δέσμευση του Τραμπ γκρεμίζεται από το Ανώτατο Δικαστήριο. Και η ειρωνεία; Το χαστούκι ήρθε από ένα δικαστήριο το οποίο ο ίδιος φρόντισε να γεμίσει με τρεις υπερσυντηρητικούς δικαστές κατά την πρώτη του θητεία.
