Όταν ένας άνθρωπος δεν πεθαίνει από φυσικά αίτια και αναζητείται η αιτία θανάτου του και ο μηχανισμός που τον προκάλεσε, διενεργείται νεκροψία και νεκροτομή.
Η νεκροψία είναι η εξέταση του πτώματος για την ανεύρεση και διαπίστωση των αιτιών του θανάτου καθώς και των συνθηκών υπό τις οποίες συνέβη.
Ιδιαίτερα στην ιατροδικαστική, νεκροψία λέγεται η δια της επισκόπησης και ψηλάφησης επιστημονική εξέταση του πτώματος προς διακρίβωση των αιτιών που προκάλεσαν τον θάνατο και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επήλθε αυτός. Η νεκροψία διαφέρει από την νεκροτομή ως προς το σκέλος ότι μπορεί να διενεργηθεί χωρίς ν’ ακολουθήσει νεκροτομή.
Η νεκροψία διενεργείται κυρίως όταν υπάρχουν υπόνοιες εγκληματικής πράξης αλλά και σε περιπτώσεις αυτοκτονίας. Όταν δια της νεκροψίας δεν καθίσταται δυνατή η πλήρης εξακρίβωση των αιτιών που προκάλεσαν τον θάνατο ή των συνθηκών υπό τις οποίες επήλθε αυτός, τότε πλέον η νεκροτομή καθίσταται απαραίτητη η οποία και αποτελεί τον ασφαλέστερο τρόπο καθορισμού των αμφισβητουμένων γεγονότων.
Πρακτικά, όταν οι Αρχές επιληφθούν ανθρωποκτονίας ή ανεύρεσης πτώματος εκδίδουν παραγγελία νεκροψίας – νεκροτομής προκειμένου τη σχετική έκθεση που συμπληρώνεται από τον ιατροδικαστή να συμπεριλάβουν στο προανακριτικό υλικό.
Οι νεκροτομές διακρίνονται σε εκπαιδευτικές ή ερευνητικές, νεκροτομές για λήψη ιστών και οργάνων για μεταμόσχευση, παθολογοανατομικές και ιατροδικαστικές.
Η νεκροτομή ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες και μπορεί να προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες τόσο στη Δικαιοσύνη όσο και Ιατρική.
Με τον όρο νεκροτομή εννοούμε τη διάνοιξη όλων των κοιλοτήτων του σώματος δηλαδή: κεφαλής, θώρακος, κοιλίας, συμπεριλαμβανομένων και άλλων λεπτομερειών.
Σε περίπτωση που συναινούν οι συγγενείς ή υπάρχει έγγραφη βούληση του νεκρού στη διαθήκη του, όπου εκφράζει την επιθυμία του για διάθεση του σώματος για επιστημονικούς σκοπούς (μεταμοσχεύσεις, διδασκαλία) τότε δεν κρίνεται απαραίτητη η εντολή.
Ο γιατρός που διενεργεί ιδιωτικά τη νεκροτομή, χωρίς να έχει λάβει επίσημη εντολή, κινδυνεύει να οδηγηθεί στη Δικαιοσύνη και να τιμωρηθεί για την ενέργειά του αυτή.
Σε άλλες χώρες η νεκροτομή επιβάλλεται ανεξαρτήτως της αιτίας θανάτου για να συσχετιστούν τα κλινικοεργαστηριακά ευρήματα με τα νεκροτομικά ευρήματα.
Στην Ελλάδα έχει θεσπισθεί με νόμο να εξετάζονται υποχρεωτικώς κατόπιν έγγραφης εντολής μόνο πτώματα ατόμων που έχουν πεθάνει είτε αιφνιδίως είτε βιαίως, ακόμη και σε τροχαία ατυχήματα, για να διαπιστωθούν τα αίτια που προκάλεσαν τον θάνατο, ώστε να αποκαλυφθεί πιθανή εγκληματική ενέργεια.
