Ο Τραμπ το έχει ξαναπεί, αλλά αυτή τη φορά μοιάζει να το εννοεί περισσότερο από ποτέ. Μετά την κατηγορηματική άρνηση των Ευρωπαίων να εμπλακούν στον πόλεμο με το Ιράν, ο Αμερικανός πρόεδρος αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ — και η διατλαντική σχέση τρίζει επικίνδυνα.

Ο ίδιος δεν διστάζει να χαρακτηρίζει τη Συμμαχία «χάρτινο τίγρη», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μιλά ανοιχτά για «επανεξέταση» της σχέσης των ΗΠΑ με το ΝΑΤΟ. Το μήνυμα δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας: η αμερικανική «ομπρέλα» δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.

Τι άναψε τη φωτιά

Η αφορμή ήταν συγκεκριμένη: οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι αρνήθηκαν ομόφωνα να συμμετάσχουν στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν και να βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, που η Τεχεράνη έχει ουσιαστικά κλείσει. Ο Τραμπ το εκλαμβάνει ως προδοσία — ειδικά σε μια στιγμή που, όπως επισημαίνει, οι ΗΠΑ σηκώνουν εδώ και χρόνια το βάρος της ευρωπαϊκής άμυνας απέναντι στη Ρωσία.

Σε δηλώσεις του σε βρετανικό μέσο, ξεκαθάρισε ότι δεν μιλάμε απλώς για «επανεξέταση», αλλά για κάτι «πέρα από την επανεξέταση» της αμερικανικής συμμετοχής στη Συμμαχία. Και ο Ρούμπιο πρόσθεσε τα δικά του: σύμμαχοι αρνήθηκαν ακόμα και τη χρήση στρατιωτικών βάσεων, κάτι που χαρακτήρισε «πολύ απογοητευτικό».

Η Βρετανία στο στόχαστρο — και το «ναυτικό που δεν δουλεύει»

Στο μεταξύ, ο Τραμπ δεν αφήνει ούτε τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ στην ησυχία του. Επιτέθηκε δημόσια στο Λονδίνο για την άρνησή του να στηρίξει στρατιωτικά τις ΗΠΑ και σχολίασε με χαρακτηριστικό ύφος ότι «δεν έχετε καν ναυτικό» και πως τα βρετανικά αεροπλανοφόρα «δεν δουλεύουν». Ακόμα και ο πιο παραδοσιακός σύμμαχος, λοιπόν, δεν γλιτώνει από τα πυρά του.

Η Ευρώπη σφιγμένη ανάμεσα σε δύο μέτωπα

Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η κατάσταση δεν θα μπορούσε να είναι πιο δύσκολη. Από τη μια, η κοινή γνώμη δεν θέλει να ακούσει για εμπλοκή σε νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Από την άλλη, το να φαίνεσαι ότι εγκαταλείπεις τη Δυτική συμμαχία σε στιγμή κρίσης έχει τεράστιο πολιτικό και γεωπολιτικό κόστος.

Αναλυτές μάλιστα προειδοποιούν ότι αν η Ευρώπη επιμένει στο «δεν είναι δικός μας πόλεμος», τότε στο τέλος μπορεί να βρεθεί μόνη της να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα την απειλή από το Ιράν και τον ρωσικό επεκτατισμό — χωρίς αμερικανική πυρηνική ομπρέλα. Κι αυτός δεν είναι ένας θεωρητικός κίνδυνος.

Το νομικό φρένο και η πραγματική απειλή

Τεχνικά, ο Τραμπ δεν μπορεί να αποσύρει μονομερώς τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Νόμος του 2023 απαιτεί έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας ή σχετική πράξη του Κογκρέσου. Έτσι, μια τυπική «έξοδος» δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Αλλά εδώ είναι το πρόβλημα: η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι κάποια επίσημη αποχώρηση. Είναι η σταδιακή, πρακτική αποστασιοποίηση — μειωμένη χρηματοδότηση, απροθυμία να ενεργοποιηθεί το Άρθρο 5, καθυστερήσεις σε κρίσιμες αποφάσεις. Αυτή η «αθόρυβη» αποδυνάμωση μπορεί να μετατρέψει το ΝΑΤΟ σε «χάρτινο τίγρη» — όχι με μια εντυπωσιακή ανακοίνωση, αλλά βήμα-βήμα, σχεδόν αθόρυβα, σύμφωνα με το Politico.

Με την Ευρώπη διχασμένη και απρόθυμη να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο της κοινής άμυνας, και με την Ουάσινγκτον να βαριέται τον ρόλο του «παγκόσμιου χωροφύλακα», το σενάριο ενός de facto αδύναμου ΝΑΤΟ δεν φαίνεται πλέον τόσο απίθανο.