Κακά τα ψέματα, το χασμουρητό το έχουμε συνδέσει με ατελείωτες συνεδριάσεις στο γραφείο, ξενύχτια ή πρωινό ξύπνημα. Ακόμα και το να δεις κάποιον δίπλα σου να χασμουριέται, φτάνει για να κολλήσεις. Οι περισσότεροι νομίζουμε ότι είναι απλά ένα σήμα του σώματος ότι κουραστήκαμε. Όμως, νέες απεικονίσεις του εγκεφάλου δείχνουν ότι μάλλον υποτιμάμε αυτό το καθημερινό, αυθόρμητο τέντωμα του σαγονιού μας.

Οι επιστήμονες προσπαθούν εδώ και χρόνια να καταλάβουν γιατί στο καλό χασμουριόμαστε. Το κάνουν οι άνθρωποι, το κάνουν τα ζώα (από τα θηλαστικά μέχρι τα πουλιά και τα ψάρια!), ξεκινάει από πολύ νωρίς στη ζωή μας και παραμένει σχεδόν ίδιο σε όλα τα είδη. Μια πρόσφατη έρευνα, λοιπόν, από το Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στην Αυστραλία, έβαλε 22 υγιείς ενήλικες μέσα σε μαγνητικό τομογράφο (MRI) για να ρίξει φως στο μυστήριο.

Τι έδειξαν οι μαγνητικές; Κάτι εντελώς απρόσμενο!

Οι ερευνητές ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να κάνουν διάφορα πράγματα την ώρα της εξέτασης: να χασμουρηθούν φυσιολογικά, να πάρουν βαθιές ανάσες, να προσπαθήσουν να πνίξουν το χασμουρητό τους και απλά να αναπνέουν κανονικά. Περίμεναν ότι μια βαθιά ανάσα και ένα χασμουρητό θα είχαν πάνω-κάτω την ίδια εικόνα, αφού και τα δύο περιλαμβάνουν μεγάλες εισπνοές και αλλαγές στην πίεση του θώρακα. Έκαναν λάθος.

Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό κάνει τα δικά του

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα είχε να κάνει με το εγκεφαλονωτιαίο υγρό — εκείνο το διαυγές υγρό που αγκαλιάζει τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, λειτουργώντας σαν προστατευτικό μαξιλάρι, ενώ παράλληλα απομακρύνει τα «απόβλητα» από την εγκεφαλική δραστηριότητα.

Όταν παίρνουμε μια απλή, βαθιά ανάσα, το υγρό αυτό κινείται ακριβώς όπως περίμεναν οι επιστήμονες βάσει προηγούμενων ερευνών. Αλλά όταν χασμουριόμαστε; Οι μαγνητικές έδειξαν ότι το υγρό απομακρύνεται από τον εγκέφαλο, κινούμενο μάλιστα στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση σε σχέση με τη βαθιά αναπνοή! Ήταν κάτι που οι ερευνητές (και συγκεκριμένα ο νευροεπιστήμονας Adam Martinac) δεν το είχαν φανταστεί καν.

Επιπλέον αίμα για… φρεσκάρισμα

Δεν αλλάζει όμως μόνο το υγρό. Το χασμουρητό λειτουργεί και σαν μια μικρή αντλία αίματος. Και το χασμουρητό και η βαθιά ανάσα αυξάνουν το αίμα που φεύγει από τον εγκέφαλο, κάνοντας χώρο για φρέσκο. Όμως, στην αρχή ενός χασμουρητού, το αίμα που μπαίνει στον εγκέφαλο μέσω των καρωτίδων αυξάνεται περίπου κατά 30%! Αυτό το ξαφνικό «κύμα» δείχνει ότι το χασμουρητό δίνει ένα γρήγορο boost στην κυκλοφορία του αίματος του εγκεφάλου, αποτελώντας ένα πλήρες αντανακλαστικό που εμπλέκει μύες, αγγεία και υγρά να δουλεύουν σε απόλυτο συγχρονισμό.

Έχεις το δικό σου, προσωπικό στυλ χασμουρητού

Άλλο ένα τρομερό εύρημα: το χασμουρητό σου είναι σαν δακτυλικό αποτύπωμα. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι ο κάθε άνθρωπος έχει ένα εντελώς δικό του, μοναδικό μοτίβο. Ο χρονισμός, η ένταση και η σειρά των κινήσεων ήταν σταθερά για το κάθε άτομο ξεχωριστά, αλλά διέφεραν από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Αυτό συμβαίνει γιατί το χασμουρητό ελέγχεται από ένα ενσωματωμένο νευρολογικό σύστημα, κάτι που σημαίνει ότι είναι «καλωδιωμένο» μέσα μας και όχι κάτι που μαθαίνουμε εμπειρικά. Γι’ αυτό, άλλωστε, όταν αρχίσεις να χασμουριέσαι, νιώθεις ότι είναι σχεδόν αδύνατο να σταματήσεις στη μέση!

Άρα, γιατί τελικά χασμουριόμαστε;

Παρόλο που η συγκεκριμένη μελέτη περιμένει ακόμα την επίσημη αξιολόγησή της (peer review) και έχει δημοσιευτεί ως preprint στο bioRxiv, οι επιστήμονες έχουν πλέον πολύ δυνατές θεωρίες για το τι εξυπηρετεί όλος αυτός ο χαμός στον εγκέφαλο:

• Εσωτερικός καθαρισμός: Η μετακίνηση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού ίσως βοηθάει τον εγκέφαλο να ξεπλένει και να απομακρύνει πιο γρήγορα τις τοξίνες, ειδικά όταν περνάμε από φάση χαλάρωσης σε φάση εγρήγορσης.
• Ρύθμιση θερμοκρασίας: Ο εγκέφαλός μας είναι πολύ ευαίσθητος στη ζέστη. Το επιπλέον αίμα σε συνδυασμό με την κίνηση των υγρών, ίσως λειτουργούν σαν το «ψυγείο» του αυτοκινήτου, ρίχνοντας τη θερμοκρασία του στα ιδανικά επίπεδα για να δουλεύει στο φουλ.

Ένα επιπλέον fun fact; Τα ζώα με μεγαλύτερους εγκεφάλους τείνουν να ρίχνουν μεγαλύτερα σε διάρκεια χασμουρητά. Λογικό, αν σκεφτεί κανείς ότι χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να κάνουν όλη αυτή τη “συντήρηση” των υγρών στο κεφάλι τους!

Την επόμενη φορά…

Την επόμενη φορά λοιπόν που θα σου ξεφύγει ένα μεγαλοπρεπές χασμουρητό, μην νιώσεις άσχημα. Το πιθανότερο είναι πως δεν βαριέσαι εσύ, απλά ο εγκέφαλός σου πατάει το κουμπί της «συντήρησης» για να παραμείνει καθαρός, δροσερός και ξύπνιος!