Όλοι έχουμε ακούσει ιστορίες ανθρώπων που έφτασαν μια ανάσα από τον θάνατο και είπαν ότι «η ζωή τους πέρασε από μπροστά τους σαν ταινία». Μέχρι τώρα το βλέπαμε κυρίως σαν μια πνευματική ή μεταφυσική εμπειρία. Τι θα έλεγες όμως αν σου έλεγα ότι υπάρχουν πλέον επιστημονικά στοιχεία που δείχνουν πως ο εγκέφαλός μας ίσως να είναι όντως προγραμματισμένος για κάτι τέτοιο;
Το 2022, μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Aging Neuroscience, περιέγραψε τη δραστηριότητα του εγκεφάλου ενός άνδρα τα τελευταία λεπτά πριν σταματήσει η καρδιά του. Καθώς ο ασθενής πάθαινε καρδιακή ανακοπή, οι ερευνητές είδαν τα εγκεφαλικά του κύματα να κάνουν ακριβώς αυτό που κάνουν όταν ανακαλούμε αναμνήσεις ή όταν ονειρευόμαστε. Λες να είναι αυτή η απόδειξη που ψάχναμε;
Η πρώτη καταγραφή της στιγμής του θανάτου
Η ιστορία έχει ως εξής: Ένας 87χρονος παππούς είχε υποστεί ένα σοβαρό χτύπημα στο κεφάλι. Οι γιατροί τον είχαν συνδέσει σε εγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) για να παρακολουθούν μήπως πάθει κάποια επιληπτική κρίση. Τα μηχανήματα αυτά μετράνε τον “ηλεκτρισμό” του εγκεφάλου και πολλές φορές βγάζουν στην επιφάνεια πράγματα που δεν περιμένουμε.
Δυστυχώς, ο άνθρωπος κατέληξε. Οι ερευνητές όμως έκαναν κάτι μοναδικό: μελέτησαν τα δεδομένα του μηχανήματος 15 λεπτά πριν και 30 δευτερόλεπτα αφού σταμάτησε η καρδιά του. Αυτή ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που καταγράφηκε σε άνθρωπο η δραστηριότητα του εγκεφάλου την ώρα ακριβώς του θανάτου.
Μέχρι πρότινος, οι επιστήμονες πίστευαν ότι κατά τη διάρκεια μιας καρδιακής ανακοπής, ο εγκέφαλος απλώς «σβήνει» και δεν έχει σχεδόν καθόλου δραστηριότητα. Όμως, βρήκαν μια ξαφνική αύξηση σε κάτι που λέμε «κύματα γάμμα» (gamma waves). Αυτά τα κύματα εμφανίζονται όταν βρισκόμαστε σε πολύπλοκες νοητικές καταστάσεις, όπως ο διαλογισμός, τα όνειρα και, ναι, οι μνήμη! Το πιο ενδιαφέρον; Το ίδιο ακριβώς μοτίβο είχε βρεθεί παλιότερα και σε ποντίκια, πράγμα που ίσως σημαίνει ότι πρόκειται για έναν μηχανισμό της φύσης που υπάρχει σε πολλά είδη.
Κύματα Γάμμα: Ο «σκηνοθέτης» των αναμνήσεων μας
Αυτή η αύξηση στα κύματα γάμμα δεν είναι τυχαία. Στη νευροεπιστήμη, αυτά τα κύματα θεωρούνται η «αφρόκρεμα» των εγκεφαλικών λειτουργιών. Παλιότερες έρευνες έχουν δείξει ότι όταν οι άνθρωποι διαλογίζονται ή βλέπουν έντονα όνειρα, τα κύματα γάμμα βαράνε κόκκινο.
Το πιο ζουμί της υπόθεσης, όμως, είναι ότι τα κύματα γάμμα αναλαμβάνουν δράση όταν θυμόμαστε επεισοδιακές μνήμες. Μιλάμε για εκείνες τις πολύ καθαρές, λεπτομερείς αναμνήσεις που έχουμε ζήσει έντονα. Είναι κυριολεκτικά σαν να βάζεις να παίξει ένα επεισόδιο της ζωής σου στην τηλεόραση του μυαλού σου. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι τα κύματα αυτά είναι απαραίτητα για να ζήσουμε ξανά μια ανάμνηση. Άρα, αν ο εγκέφαλος “πλημμυρίζει” από κύματα γάμμα λίγο πριν το τέλος, βγάζει απόλυτο νόημα να περνάει η ζωή μας από μπροστά μας.
Ας κρατήσουμε και ένα μικρό καλάθι…
Φυσικά, στην επιστήμη τα πράγματα δεν είναι ποτέ άσπρο-μαύρο. Είναι σημαντικό να πούμε ότι αυτή η μελέτη έχει αρκετούς περιορισμούς.
Γνωστοί ερευνητές, όπως ο Bruce Greyson, σχολίασαν ότι ναι μεν πρόκειται για μια τρομερή ανακάλυψη, αλλά χρειαζόμαστε πολλά περισσότερα στοιχεία. Πρώτον, ο ασθενής είχε σοβαρό τραύμα στο κεφάλι, κάτι που μπορεί από μόνο του να είχε “μπερδέψει” το εγκεφαλογράφημα. Δεύτερον, μιλάμε για μόνο έναν ασθενή. Μπορεί απλά να έτυχε! Επιπλέον, τα κύματα γάμμα εμφανίζονται και σε άλλες καταστάσεις, όπως για παράδειγμα όταν πονάμε έντονα ή όταν σφίγγονται οι μύες μας.
Οπότε, τι κρατάμε; Τα μηχανήματα από μόνα τους δεν μπορούν να μας δείξουν μια πεντακάθαρη εικόνα για να πούμε με 100% σιγουριά ότι “ναι, ο εγκέφαλος σκηνοθετεί το φινάλε της ζωής μας”. Ωστόσο, η έρευνα αυτή παραμένει πρωτοποριακή. Μας άνοιξε ένα τεράστιο παράθυρο στο τι συμβαίνει τα τελευταία δευτερόλεπτα της ζωής, ακόμα κι αν έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας μέχρι να ενώσουμε όλα τα κομμάτια του παζλ.
