Η Ελλάδα έχει μια παράδοση να χωρίζεται σε δύο στρατόπεδα όταν έρχονται τα δύσκολα. Από την επανάσταση του ’21 και μετά, κάθε φορά που οι Έλληνες έπρεπε να σταθούν ενωμένοι, τα πηγαίναμε χάλια. Οι εμφύλιοι την εποχή της επανάστασης, ο διχασμός που οδήγησε στη Μικρά Ασία, ο αδελφοκτόνος που ακολούθησε τους Γερμανούς – όλα αυτά είναι η αποδειξη πως στη συμφωνία δεν τα πάμε καλά.
Βέβαια, όταν μας έπιασε η φιλότιμη, κάναμε και θαύματα. Στους Περσικούς και Βαλκανικούς πολέμους, το “ΟΧΙ” του ’40 – εκεί δείξαμε τι μπορούμε όταν είμαστε μαζί.
Το παιχνίδι του 1976
Μια τέτοια στιγμή συνεννόησης, που όμως έμεινε κρυφή για χρόνια, ήταν το περίφημο επεισόδιο με το τουρκικό σκάφος “Χόρα” το καλοκαίρι του ’76. Ο Ανδρέας Παπανδρέου τότε ήταν αρχηγός ενός μικρού κόμματος – το ΠΑΣΟΚ είχε μόλις 12 έδρες και 13,58% στις εκλογές του ’74. Ο Καραμανλής κυβερνούσε με άνεση έχοντας πάρει το 54%.
Στις 6 Αυγούστου ’76, οι Τούρκοι στέλνουν το ωκεανογραφικό τους “MTA Sismik 1” να ψάξει για πετρέλαιο σε ελληνικά νερά. Ήταν μια ξεκάθαρη πρόκληση, ένα γάντι που μας το έριξαν στα μούτρα.
Η κυβέρνηση Καραμανλή έβαλε σε επιφυλακή το στόλο και προσέφυγε στον ΟΗΕ και στη Χάγη. Τότε ο Ανδρέας, που έπαιζε τον σκληρό της αντιπολίτευσης, βγήκε και είπε τα διάσημα: “Γιατί δεν εβύθισε το Χόρα η κυβέρνηση;”
Η αποκάλυψη που άλλαξε τα πάντα
Το 1980, τέσσερα χρόνια μετά, ο Ανδρέας είχε γίνει πια αρχηγός αξιωματικής αντιπολίτευσης και έτοιμος να πάρει την εξουσία. Τότε, σε μια βουλευτική συζήτηση, ο Αβέρωφ (που ήταν υπουργός Άμυνας) άρχισε να τον πειράζει για το “Βυθίσατε το Χόρα”.
Κι εκεί ο Ανδρέας έβγαλε από το καπέλο του ένα κόλπο που κανείς δεν το περίμενε. Είπε κάτι που έμεινε στην ιστορία:
“Έχω δεχθεί πολλές φορές επιθέσεις για αυτό το σύνθημα. Είμαι δυστυχώς δεσμευμένος και δεν μπορώ να μιλήσω, όση ζημιά και να μου κάνει αυτό, γιατί σέβομαι κοινές αποφάσεις σε σοβαρά θέματα. Δεν μπορώ να πω περισσότερα, αλλά αν δεν σταματήσει αυτή η ιστορία, θα αναγκαστώ να παραβιάσω το λόγο μου και να μιλήσω.”
Τι είχε πραγματικά συμβεί;
Αυτό που υπαινισσόταν ο Ανδρέας ήταν πως πριν βγάλει τη διάσημη δήλωση, είχε μιλήσει τηλεφωνικά με τον Καραμανλή. Η ιδέα ήταν απλή και έξυπνη: ας παίξουμε θέατρο. Ο πρωθυπουργός θα έκανε τον μετριοπαθή, η αντιπολίτευση θα έκανε τον σκληρό. Έτσι θα έστελναν μήνυμα στους Τούρκους αλλά και στους διεθνείς παράγοντες: “Προσοχή, ο ελληνικός λαός είναι έξαλλος, δεν μπορούμε να υποχωρήσουμε.”
Ποιος λέει την αλήθεια;
Βέβαια, όπως συμβαίνει πάντα στην πολιτική, υπήρχαν και διαψεύσεις. Ο Πέτρος Μολυβιάτης, στενός συνεργάτης του Καραμανλή, αρνήθηκε πως υπήρξε τέτοια συνεννόηση.
Όμως ο Θεόδωρος Κατσανέβας, παλιό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, μας είπε χρόνια μετά μια διαφορετική ιστορία. Σε μια προσωπική συζήτηση το 1982, ο Ανδρέας του είχε εκμυστηρευτεί: “Ναι, υπήρχε συνεννόηση με τον Καραμανλή για το Χόρα, όπως και για άλλα εθνικά θέματα.”
Φυσικά, του είχε ζητήσει να μην το αναφέρει ποτέ, ούτε δημόσια ούτε ιδιωτικά.
Το αιώνιο μυστήριο
Ο Καραμανλής δεν μίλησε ποτέ για αυτή την ιστορία. Δεν την επιβεβαίωσε, αλλά ούτε και την διέψευσε μετά τις αναφορές του Ανδρέα στη Βουλή το Μάιο του ’80.
Κι έτσι μένει για πάντα ένα ερωτηματικό: Μήπως εκείνες τις κρίσιμες ημέρες του ’76, οι δύο “αιώνιοι” αντίπαλοι της ελληνικής πολιτικής είχαν παίξει μαζί ένα έξυπνο παιχνίδι για το εθνικό συμφέρον; Μήπως το “Βυθίσατε το Χόρα” δεν ήταν αυθόρμητη έκρηξη, αλλά μια προσυμφωνημένη κίνηση σε ένα μεγαλύτερο σκάκι;
Η αλήθεια πάντως είναι μια: η κρίση τελείωσε καλά για εμάς. Οι Τούρκοι αποχώρησαν από τα ελληνικά ύδατα και δεν χρειάστηκε να φτάσουμε στα άκρα. Κι αυτό, στα δύσκολα που περνάμε με την Τουρκία, δεν είναι και τόσο ασήμαντο.
