Σίγουρα σου έχει τύχει τουλάχιστον μία φορά. Κάθεσαι στον καναπέ με την παρέα σου, αναφέρετε πάνω στην κουβέντα κάτι εντελώς άσχετο –ας πούμε μια συγκεκριμένη μάρκα τροφής για σκύλους ή έναν προορισμό για διακοπές– χωρίς να το ψάξετε ποτέ στο Google. Λίγη ώρα αργότερα, ανοίγεις το Facebook ή το Instagram και η πρώτη διαφήμιση που πετάγεται μπροστά σου είναι ακριβώς αυτό που συζητούσατε.

Η πρώτη αντίδραση είναι πάντα η ίδια: «Δεν γίνεται, μας ακούνε από το μικρόφωνο». Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Η πραγματικότητα είναι λίγο διαφορετική και, για να είμαστε ειλικρινείς, αρκετά πιο εντυπωσιακή από μια απλή ηχογράφηση.

Γιατί δεν χρειάζεται καν να ανοίξουν το μικρόφωνο

Οι ερευνητές κυβερνοασφάλειας που έχουν «ξεσκονίσει» τον κώδικα των μεγάλων εφαρμογών λένε πως η συνεχής ηχογράφηση μέσω μικροφώνου δεν συμβαίνει, για δύο πολύ πρακτικούς λόγους: Πρώτον, αν το κινητό σου έστελνε συνεχώς αρχεία ήχου στους σέρβερ της εκάστοτε εταιρείας, η μπαταρία σου θα τελείωνε σε δύο ώρες και τα δεδομένα σου (MB) σε τρεις μέρες. Δεύτερον, είναι εντελώς παράνομο και θα οδηγούσε σε πρόστιμα δισεκατομμυρίων.

Το θέμα όμως είναι πως οι αλγόριθμοι δεν χρειάζεται να σε ακούσουν για να ξέρουν τι είπες. Χρησιμοποιούν κάτι πολύ πιο αποτελεσματικό: τον συνδυασμό δεδομένων.

Πώς «μαντεύουν» τη συζήτησή σου

Για να καταλάβεις πώς εμφανίστηκε εκείνη η διαφήμιση μπροστά σου, δες τι καταγράφεται στο παρασκήνιο χωρίς να το καταλαβαίνεις:

• Το κοινό Wi-Fi και το GPS: Όταν συναντιέσαι με έναν φίλο σου, τα κινητά σας συνδέονται στο ίδιο Wi-Fi ή βρίσκονται στην ίδια ακριβώς τοποθεσία για ώρα. Ο αλγόριθμος καταλαβαίνει ότι είστε μαζί. Αν ο φίλος σου είχε ψάξει πριν από δύο μέρες για «ορθοπεδικά στρώματα», είναι πολύ πιθανό να σου το ανέφερε στην κουβέντα σας. Το σύστημα λοιπόν σου πετάει τη διαφήμιση για τα στρώματα, όχι επειδή σας άκουσε, αλλά επειδή ξέρει τι έψαξε ο άνθρωπος που καθόταν απέναντί σου.
• Τα κρυφά δευτερόλεπτα στην οθόνη: Μπορεί να νομίζεις ότι δεν έψαξες ποτέ για εκείνο το ζευγάρι παπούτσια, αλλά οι εφαρμογές μετράνε ακόμα και το πόσα δευτερόλεπτα «πάγωσε» το δάχτυλό σου πάνω σε μια εικόνα καθώς έκανες σκρολ, πριν από μια εβδομάδα.
• Ψηφιακά προφίλ «σωσίες»: Οι πλατφόρμες σε κατατάσσουν σε ομάδες με ανθρώπους που έχουν τις ίδιες συνήθειες, ηλικία και ενδιαφέροντα με εσένα. Αν το 80% αυτής της ομάδας αρχίσει να αγοράζει ένα συγκεκριμένο προϊόν, θα το δείξουν και σε εσένα, συχνά πριν καν συνειδητοποιήσεις ότι το χρειάζεσαι.

Πώς να «κόψεις» τη φόρα στους αλγόριθμους

Αν όλο αυτό σου φαίνεται λίγο υπερβολικό και θέλεις να περιορίσεις το πόσα στοιχεία μοιράζεσαι καθημερινά, υπάρχουν δύο κινήσεις που μπορείς να κάνεις αυτή τη στιγμή από το κινητό σου:

1. Κλείσε το «Off-Facebook Activity» (Δραστηριότητα εκτός τεχνολογιών της Meta)

Αυτή είναι η πιο σημαντική ρύθμιση που ελάχιστοι γνωρίζουν. Το Facebook ξέρει σε ποια άλλα σάιτ μπαίνεις (π.χ. e-shops) ακόμα κι όταν έχεις κλειστή την εφαρμογή του. Για να το κλείσεις:

• Πήγαινε στις Ρυθμίσεις και απόρρητο (Settings & Privacy) του Facebook και πάτα Ρυθμίσεις.
• Μπες στο Κέντρο λογαριασμών (Accounts Center) και επίλεξε Οι πληροφορίες και τα δικαιώματά σας.
• Πάτα στο Η δραστηριότητά σας εκτός των τεχνολογιών της Meta. Εκεί θα δεις εκατοντάδες σάιτ που στέλνουν αναφορά για το τι κάνεις. Επίλεξε «Εκκαθάριση προηγούμενης δραστηριότητας» και μετά «Διαχείριση μελλοντικής δραστηριότητας» για να το απενεργοποιήσεις.

2. Έλεγξε ποιος έχει πρόσβαση στο μικρόφωνο

Για να έχεις το κεφάλι σου 100% ήσυχο, μπες στις γενικές Ρυθμίσεις του κινητού σου (είτε έχεις Android είτε iPhone), βρες την ενότητα Απόρρητο / Διαχείριση Δικαιωμάτων (Privacy / Permission Manager) και πάτα στο Μικρόφωνο. Αφαίρεσε την άδεια από εφαρμογές που δεν έχουν κανέναν απολύτως λόγο να το χρησιμοποιούν (π.χ. παιχνίδια, εφαρμογές επεξεργασίας φωτογραφιών ή ειδησεογραφικά apps).

Μπορεί οι διαφημίσεις να μην εξαφανιστούν ποτέ από την οθόνη μας, αλλά τουλάχιστον την επόμενη φορά που θα συζητήσεις κάτι στον καναπέ σου, δεν θα το βρεις μπροστά σου πέντε λεπτά αργότερα.