Ένα σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών εμβολίων κατά της ελονοσίας έκαναν οι επιστήμονες, δημιουργώντας στο εργαστήριο ένα υβριδικό παράσιτο το οποίο διεισδύει στα ανθρώπινα κύτταρα πολύ πιο αποτελεσματικά από τα στελέχη που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα στις κλινικές δοκιμές.
Αν και η δημιουργία ενός πιο «ικανού» παρασίτου ακούγεται εκ πρώτης όψεως ανησυχητική, στην πράξη αποτελεί το κλειδί για τα εμβόλια νέας γενιάς. Στόχος των ερευνητών είναι να χρησιμοποιήσουν μια γενετικά εξασθενημένη μορφή του (η οποία πεθαίνει στο ήπαρ πριν προκαλέσει νόσο), ώστε να προκαλέσουν πολύ ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση στον ανθρώπινο οργανισμό, ανοίγοντας τον δρόμο ακόμη και για ένα εμβόλιο μίας μόλις δόσης.
Το πρόβλημα με τα σημερινά εμβόλια και η λύση του «AV27»
Η ελονοσία παραμένει μία από τις πιο θανατηφόρες ασθένειες στον πλανήτη, έχοντας κοστίσει τη ζωή σε περισσότερους από 600.000 ανθρώπους το 2024, στην πλειονότητά τους παιδιά στην υποσαχάρια Αφρική.
Τα υποψήφια εμβόλια ολόκληρου παρασίτου που δοκιμάζονται σήμερα βασίζονται κυρίως στο στέλεχος NF54, το οποίο απομονώθηκε το 1979. Ωστόσο, το συγκεκριμένο στέλεχος παρουσιάζει δύο βασικά μειονεκτήματα: δεν φτάνει εύκολα στο ανθρώπινο ήπαρ —περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα του εμβολίου— και δεν αντιπροσωπεύει πλήρως τις σύγχρονες μεταλλάξεις του παρασίτου (Plasmodium falciparum) που κυκλοφορούν σήμερα στην Αφρική.
Για να ξεπεράσουν αυτόν τον σκόπελο, οι ερευνητές άφησαν δύο διαφορετικά στελέχη να διασταυρωθούν φυσικά μέσα στο στομάχι κουνουπιών: το κλασικό δυτικοαφρικανικό NF54 και το MAL31, ένα στέλεχος από την ανατολική Αφρική που συλλέχθηκε στο Μαλάουι το 2016.
15 φορές μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα
Από τη διασταύρωση προέκυψε το υβριδικό στέλεχος AV27, το οποίο συνδυάζει ισομερώς το γενετικό υλικό των δύο «γονέων» του (50%-50%) και κληρονόμησε περίπου το 90% των αντιγονικών τους στόχων.
Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JCI Insight, στις δοκιμές που έγιναν σε ποντίκια με ανθρώπινα ηπατικά κύτταρα, το AV27 κατάφερε να φτάσει στο ήπαρ 15 φορές πιο αποτελεσματικά σε σχέση με το παλιό στέλεχος, διατηρώντας παράλληλα υψηλούς ρυθμούς αναπαραγωγής μέσα στα κουνούπια (στοιχείο απαραίτητο για τη μαζική παραγωγή εμβολίων).
«Ένα παράσιτο που αναπτύσσεται στο ήπαρ 15 φορές πιο αποτελεσματικά θα πρέπει να μπορεί να πετύχει πολλά περισσότερα με μικρότερη δόση. Το αν αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη προστασία για τους ανθρώπους, είναι το ερώτημα που θα απαντήσουν οι κλινικές δοκιμές», επισημαίνει η ερευνητική ομάδα.
Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν πως το AV27 από μόνο του δεν είναι ακόμη έτοιμο εμβόλιο, καθώς πρώτα πρέπει να υποστεί την απαραίτητη γενετική τροποποίηση (διαγραφή δύο γονιδίων) ώστε να αδρανοποιείται μόλις φτάνει στο συκώτι, όπως ακριβώς συμβαίνει με το υποψήφιο εμβόλιο PfSPZ-LARC2 που δοκιμάζεται ήδη σε ΗΠΑ, Γερμανία, Μάλι και Μπουρκίνα Φάσο (με τα πρώτα αποτελέσματα να αναμένονται στις αρχές του 2027).
Τέλος, τονίζουν ότι το υβριδικό στέλεχος δεν είναι σε καμία περίπτωση πιο επικίνδυνο, πιο μεταδοτικό ή πιο ανθεκτικό στα φάρμακα από όσα ήδη υπάρχουν. Κάθε γενετική του αλληλουχία κυκλοφορεί ήδη ελεύθερα στην Αφρική, όπου παρόμοιες διασταυρώσεις συμβαίνουν καθημερινά στη φύση όταν ένα κουνούπι τσιμπά διαφορετικούς φορείς.
